ใส่บาตรข้าวเหนียว ณ เชียงคาน
Editor’s Comment
จุดเด่น: ชาวเชียงคานจะไม่นิยมใส่อาหารใดๆ ลงในบาตร จะมีก็เพียงข้าวเหนียว หรืออาจมีขนมบ้าง หรือกล้วยบ้างเท่านั้น แต่ของทุกอย่างจะเลือกสิ่งที่ดีที่สุดเสมอ และที่สำคัญ… ชาวเชียงคานจะไม่นำเงินใส่บาตรพระโดยเด็ดขาด
จุดด้อย: นักท่องเที่ยวบางส่วนยังขาดความเข้าใจใน ประเพณีและวัฒนธรรมของท้องถิ่น บางรายนำความคุ้นเคยจากท้องถิ่นตนเองมาใช้ เช่น นำอาหารใส่ลงในบาตร หรือนำเงินใส่บาตรพระเป็นต้น
บทสรุป: “การใส่บาตรข้าวเหนียว” เป็นกิจกรรมที่ชาวเชียงคานทำสืบเนื่องต่อกันมาเป็นระยะเวลานาน นักท่องเที่ยวควรศึกษาและทำความเข้าใจถึงประเพณีปฏิบัติของแต่ละสถานที่ เพื่อการเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอันดีงามที่ได้ยึดถือปฏิบัติกันมาอย่างช้า นาน
เมื่อพูดถึง “ใส่บาตรข้าวเหนียว” เชื่อว่าในความคิดแรกของใครหลายๆ คน มักจะนึกไปถึงประเพณีการใส่บาตรยามเช้าที่เลื่องชื่อ ณ หลวงพระบาง ประเทศลาว บ้านพี่เมืองน้องของไทยขึ้นมาในทันที
แต่ความจริงแล้วจะมีสักกี่คนที่รู้ว่า ภายในอำเภอเล็กๆ ติดริมฝั่งแม่น้ำโขงอย่างเชียงคาน จังหวัดเลย ทุกๆ เช้าจะมีพระภิกษุออกเดินบิณฑบาตเรียงรายบนถนนสายริมโขง เพื่อรอให้ชาวบ้านที่นี่ได้ใส่บาตรกันอยู่ตรงบริเวณหน้าบ้านของตนเองมาเนิ่น นานแล้วเช่นกัน และนี่ถือเป็นวิถีชีวิตที่สงบ เรียบง่าย และงดงาม ไม่ต่างอะไรจากการใส่บาตรข้าวเหนียวอันเลื่องชื่อของหลวงพระบางเลย…
ประเพณีการใส่บาตรเข้าเหนียวยามเช้าของไทเชียงคาน ไม่ใช่เรื่องใหม่ที่จะทำให้อำเภอเล็กๆ แห่งนี้แตกต่างจากที่อื่น แต่นี่ เป็นประเพณีที่คนเชียงคานได้ยึดถือและปฏิบัติสืบทอดต่อกันมายาวนานแล้วร่วม ร้อยปี
“ใส่บาตรข้าวเหนียว” จะเริ่มขึ้นในเวลาเช้าตรู่ของทุกวัน ซึ่งชาวไทเชียงคานถือว่าเป็นกิจวัตรแรกของวันที่ต้องปฏิบัติก่อนจะแยกย้าย กันออกไปทำภารกิจการงานของตน สำหรับนักท่องเที่ยวและผู้มาเยือนที่อยากสัมผัสความเป็นเชียงคานให้ลึกซึ้ง ต้องทำความเข้าใจถึงวิธีใส่บาตรที่คนไทเชียงคานรุ่นปู่ ย่า ตา ยาย ยึดถือและปฏิบัติสืบทอดต่อกันมาอย่างยาวนานเสียก่อน นั่นก็คือ ต้องถอดรองเท้าเวลาใส่บาตร เพราะพระท่านเดินเท้าเปล่า ดังนั้นการใส่รองเท้าจะถือว่าอยู่สูงกว่าพระ และต่อมาคือข้าวเหนียวที่จะนำมาใส่บาตร จะต้องเป็นข้าวเหนียวที่นึ่งมาใหม่ๆ ร้อนๆ และแยกออกมาโดยเฉพาะเพื่อใส่บาตรเท่านั้น และเมื่อพระเดินบิณฑบาตมาถึง ให้ใช้นิ้วมือขวาหยิบข้าวเหนียวขึ้นมาเป็นก้อนเล็กๆ โดยไม่ต้องปั้น ใส่ลงไปในบาตร ทั้งนี้ชาวเชียงคานจะไม่นิยมใส่อาหารใดๆ ลงในบาตร จะมีก็เพียงข้าวเหนียว หรืออาจมีขนมบ้าง หรือเป็นกล้วยเท่านั้น แต่ของทุกอย่างจะเลือกสิ่งที่ดีที่สุดเสมอ และที่สำคัญ… ชาวเชียงคานจะไม่นำเงินใส่บาตรพระโดยเด็ดขาด
ซึ่งหลังจากที่พระบิณฑบาตเสร็จและเดินกลับวัด แล้ว นักท่องเที่ยวหลายๆ คน มักคิดว่าการใส่บาตรข้าวเหนียวยามเช้าได้สิ้นสุดลงแล้ว แต่ความจริงหาเป็นเช่นนั้นไม่ เพราะคนที่นี่จะนำเอากับข้าวที่ทำเสร็จใหม่ๆ เดินตามไปจัด “จังหัน” หรือที่ชาวไทเชียงคานเรียกว่า “พาข้าว” กันต่อที่วัด ซึ่งจะเป็นลักษณะการนำเอาอาหารใส่ถ้วยเล็กๆ แล้วนำไปวางบนถาดกลมคล้ายๆ กับขันโตกทางภาคเหนือ แยกไว้เป็นสำรับเพื่อให้พระแต่ละรูปได้ฉันท์นั่นเอง
การไปจังหันหลังจากใส่บาตรข้าวเหนียวนี่แหละ ทำให้เชียงคานแตกต่างจากไปที่อื่น และนี่ ก็คือเสน่ห์ของความเป็นเชียงคานที่แท้จริง ซึ่งแม้แต่หลวงพระบางหรือจังหวัดทางภาคอีสานอื่นๆ เองไม่มี แล้วคุณล่ะ… เข้าถึงความเป็นเชียงคานที่แท้จริงบ้างแล้วหรือยัง…
โดย The TripPacker
